zaskriptove
Pedagoško društvo Srbije
 
početna početna strana
početna

početna strana


ARHIVA VESTI I DOGAĐAJA OD 2002. DO 2013. GODINE
ARHIVA 2013. GODINA
ARHIVA 2012. GODINA
ARHIVA 2011. GODINA
ARHIVA 2010. GODINA
ARHIVA 2009. GODINA
ARHIVA 2008. GODINA
ARHIVA 2007. GODINA
ARHIVA 2006. GODINA
ARHIVA 2002. -2005. GODINA
POVRATAK NA NOVI SAJT
  Arhiva sajta Pedagoškog društva Srbije - 2002. - 2015. godina
 

:: Časopis "Nastava i vaspitanje ::

Nastava i vaspitanje Nastava i vaspitanje
Novi broj
Tekstovi
Redakcija
Uputstvo
Sadržaji

PRIKAZ KNJIGE (zbornik radova):
Stevan Krnjajić: Pretpostavke uspešne nastave, Institut za pedagoška istraživanja, Beograd, 2006.

Jelena Todorović
Institut za pedagoška istraživanja, Beograd
Prikaz dela
UDK-371. 2
Tekst objavljen u časopisu "Nastava i vaspitanje" br. 3, 2006. god.

Zbornik radova "Pretpostavke uspešne nastave" izdao je Institut za pedagoška istraživanja u Beogradu, a priredio Stevan Krnjajić. Zbornik sadrži deset tekstova koji, između ostalog, ukazuju na kompleksnost teorijskih pristupa i empirijskih nalaza u oblasti nastave i učenja. U pedagoškoj literaturi mogu se naći različite pretpostavke o prirodi znanja, uslovima uspešnog učenja i realizaciji nastavnog procesa. Radovi u zborniku predstavljaju pokušaj da se kroz didaktičku prizmu sagledaju i kritički preispitaju pojedini činioci koji direktno utiču na proces saznavanja u nastavi. Shvatajući nastavu i učenje kao dva najvažnija segmenta obrazovno-vaspitnog procesa, autori su se u svojim tekstovima usmerili na aktualizaciju pojedinih značajnih didaktičkih pitanja, iznoseći svoje stavove o činiocima koji predstavljaju preduslov uspešne nastave. Kroz radove se analiziraju promene u nastavi nastale kao rezultat naučno-tehnološke revolucije, priroda i vrsta znanja sa stanovišta ruskih autora, zatim znanje i učenje kao socijalni fenomen koji je u direktnoj vezi sa interakcijom u razredu i sociokulturnom sredinom, dok se završni rad bavi uzrocima koji dovode do neuspeha u učenju. Iako svaki od radova nosi svoj lični pečat, zajedničku tačku predstavlja kritički odnos prema pitanjima i problemima kojima su se didaktičari bavili poslednje dve decenije.

Jovan Đorđević u svom radu "Nastava i učenje u savremenoj školi" polazi od šireg konteksta učenja i ukazuje na uticaj naučno-tehnološke revolucije na celokupnu organizaciju nastave i učenja. Analizirajući sve promene do kojih je došlo nakon naučno-tehnološke revolucije, kao rezultat kompjuterizacije, ističe se porast apstrakcije u savremenom društvu i potreba za usvajanjem apstraktnih sadržaja. Pored toga, sve se više naglašava značaj ekonomije znanja i razvijanje sposobnosti mišljenja. Ove promene u shvatanju znanja, mišljenja, nastave i učenja uopšte dovode autora do kritičkog sagledavanja postojećih nastavnih planova i programa i zaključka da savremeno obrazovanje predstavlja " prelaz od reproduktivnog ka produktivnom obrazovanju, od statičkog ka dinamičnom, od nepromenljivog ka operativnom".

Drugi deo rada posvećen je odnosu nastave i učenja. Nastava i učenje predstavljaju dve strane jedinstvenog procesa koje zavise jedna od druge i koje se međusobno podržavaju i unapređuju. Osobenosti savremene nastave ogledaju se u organizovanoj nastavi koja utiče na razvoj saznajnih i opštih intelektualnih sposobnosti učenika. Treći deo rada usmeren je na razvoj mišljenja i nastavu koja razvija mišljenje učenika. Ističe se potreba za razvijanjem različitih operacija mišljenja kod učenika, razvijanjem sposobnosti za primenu viših misaonih funkcija i značaj kultivisanja intelekta. Au t o r nam nudi i jedan od mogućih odgovora na suštinsko pitanje: da li i koliko organizovana nastava i učenje mogu da unaprede razvoj mišljenja?

Usvajanju znanja kao prvom zadatku nastave i sredstvu za ostvarivanje drugih zadataka vaspitanja i obrazovanja, Živorad Cvetković prilazi iz ugla procesa usvajanja pojmova i drugih opštih znanja. Analizirajući osnovna shvatanja o prirodi opštih znanja, autor polazi od tvrdnje da u tradicionalnoj didaktici osnovu procesa saznanja i učenja čini neposredno posmatranje različitih predmeta, pojava i procesa i posredno posmatranje nastavnih sredstava. Prema tradicionalnim udžbenicima didaktike, učenici stiču opažaje i predstave posmatranjem određenog broja predmeta, pojava i procesa. Opšta znanja nastaju izdvajanjem zajedničkih i opštih svojstava posmatranih predmeta. Postavlja se ključno pitanje: kakav je karakter znanja sadržan u opažajima i predstavama dobijenim na opisan način?

Živorad Cvetković oštro kritikuje put kojim se opšta znanja otkrivaju na osnovu spoljašnjeg sličnog, podjednakog i zajedničkog u grupi predmeta i pojava, kao i didaktičke principe koji prihvataju empirističku shemu formiranja i usvajanja pojmova. Takvim nastavnim postupkom formirani i usvojeni pojam ostaje na granici čulne pojavnosti. Nasuprot tome, u radu se obrazlaže i zastupa stanovište da naučni pojmovi moraju da sadrže otkrivanje unutrašnjih veza i odnosa, tačnije rečeno - suštine. Pored toga, u radu dobijamo odgovore na pitanja o karakteru znanja i prirodi misaonih operacija u procesu dolaženja do opštih znanja.

Saša Dubljanin analizira različita shvatanja o apstrakciji i generalizaciji u didaktičko-psihološkim radovima. Misaone operacije - apstrakcije i generalizacije - autor smešta u filozofska određenja i ukazuje na povezanost ovih misaonih operacija s određenim filozofskim, odnosno logičkim definicijama. U radu se upoređuju i protivstavljaju empirističko stanovište i stanovište dijalektičke logike. Shvatanja o apstrakciji i generalizaciji utemeljena su, u najvećoj meri, u empirističkoj filozofskoj tradiciji. Empiristički tip mišljenja omogućava učenicima da vrše raznovrsne naučne klasifikacije, i sa empirističke tačke gledišta taj tip mišljenja je neophodno razvijati u nastavnom procesu. Nasuprot ove filozofske orijentacije, pojedini ruski psiholozi prirodu naučnih znanja i pojmova i zakonitosti njihovog nastanka zasnivaju na tumačenjima dijalektičke logike. Na osnovu te filozofske orijentacije nastala je originalna koncepcija nastave poznata kao "razvijajuća nastava".

U radu "Povezivanje i sistematizacija znanja u nastavi" Radovan Antonijević naglašava da je jedan od ključnih zadataka savremene nastave neophodnost otkrivanja i usvajanja znanja koja treba da čine celovit i logički dosledan sistem međusobno povezanih znanja, odnosno stabilnu osnovu permanentnog proširivanja i produbljivanja znanja. Načini sistematizacije znanja razmatrani su sa dva stanovišta: empirističke koncepcije nastave i teorije razvijajuće nastave. Au t o r zapaža da su se u dosadašnjoj didaktici sistematizacija i učvršćivanje znanja temeljili na postupcima koji su u osnovi imali empirističku koncepciju nastave. Nasuprot tome, autor smatra da je povezivanje znanja učenika u sistem moguće samo ukoliko u procesu saznavanja učenici otkrivaju i usvajaju naučno-teorijska znanja i pojmove i na taj način razvijaju sposobnosti i operacije naučno-teorijskog mišljenja kao neophodan uslov povezivanja znanja u sistem.

Ivana Luković u svom radu govori o razlikama u pristupima tradicionalne nastave (zasnovane na empirističkoj koncepciji) i "razvijajuće" nastave kada je reč o upotrebi nastavnih sredstava i tumačenju principa očiglednosti. U tradicionalnoj nastavi nastavna sredstva su predmeti koji omogućavaju učenicima da što lakše uoče ono što je karakteristično i bitno, ali i čulno - očigledno. Tradicionalna nastava ne predviđa da učenici deluju na predmet saznavanja, da ga transformišu i da otkriju suštinske, unutrašnje veze i odnose. Au t o r pokreće pitanje podudarnosti sadržaja tako formiranog pojma sa sadržajem tog istog pojma u odgovarajućoj oblasti. Teorija razvijajuće nastave predviđa korišćenje nastavnih modela i nastavnih sredstava koji fiksiraju suštinu >celog< kao sistema, tačnije rečeno, njegove unutrašnje veze i odnose. Prema ovoj teoriji, saznavanju pojmovnog sadržaja prilazi se preko čulno-predmetne delatnosti koja zahteva od učenika da eksperimentiše i da transformiše fizičke predmete.

U radu Snežane Mirkov "Istraživanja metakognicije u nastavnom procesu" razmatraju se nalazi i implikacije empirijskih istraživanja metakognicije u nastavnom procesu. Značaj metakognicije ogleda se u aktivnoj ulozi učenika u učenju i konstrukciji znanja. U radu je dat pregled istraživanja uloge metakognitivnih procesa u rešavanju problema a posebna pažnja posvećena je rešavanju problema u nastavi matematike. Ističe se da učenici koji mogu da nadgledaju sopstveni kognitivni proces i upravljaju svojim učenjem uspešno biraju i primenjuju prikladne strategije u rešavanju problema. Različita istraživanja pokazuju da metakognitivno znanje više doprinosi uspešnom rešavanju problema nego opšte intelektualne sposobnosti i strategije relevantne za određeni zadatak. Posebna pažnja posvećena je efektima različitih oblika metakognitivne obuke i uticaju metakognicije na školska postignuća učenika. U radu se razmatraju različite implikacije za unapređivanje učenja i nastave.

O odnosu intelektualnog i socijalnog razvoja, iz perspektive kognitivno-razvojnih teorija Pijažea i Vigotskog, govori se u radu Vere Spasenović. Au t or ukazuje na razlike ove dve teorije u tumačenjima prirode povezanosti intelektualnog i socijalnog razvoja, ali i na saglasnost oko potrebe za aktivnim delovanjem pojedinca u socijalnom okruženju. Socijalna inetrakcija između deteta i odraslog, kao i između deteta i njegovih vršnjaka, predstavlja neophodan činilac socijalnog i intelektualnog razvoja. Za intelektualni razvoj učenika značajnu ulogu imaju saradnja, razmena, diskusija, dijalog, kognitivni konflikt i intersubjektivnost. Pored jasnog tumačenja teorijskih postavki, u radu se navodi i veliki broj istraživanja koja potvrđuju, opovrgavaju ili dopunjuju polazne teorijske postavke na osnovu kojih autor sagledava implikacije za proces nastave i učenja. Neophodno je nastavu češće organizovati tako da učenici rade u parovima ili malim grupama. Međutim, to podrazumeva da su, s jedne strane, nastavnici obučeni za kooperativne oblike rada, a s druge strane, da su učenici obučeni socijalnim veštinama potrebnim za uspešnu saradnju.

Slavica Ševkušić se u svom radu zalaže za adekvatno mesto kooperativnih metoda u nastavi, ističući pozitivan uticaj koji kooperativno učenje ima na unapređivanje mišljenja učenika. Naglašava-jući prednosti i specifičnosti ovih metoda, autor govori o efektima kooperativnog učenja na postignuće učenika i na kvalitet stečenog znanja. Stavljajući akcenat na sticanje generativnih, transfernih i pragma-tičkih znanja i veština rešavanja problema, ne zanemaruje se ni zahtev da takva znanja treba da budu zasnovana na strukturama organizovanog znanja. U radu su analizirana teorijska gledišta koja objašnjavaju različite modele i tehnike kooperativnog učenja. Pored toga, dat je i pregled značajnih istraživanja čiji rezultati govore u prilog shvatanju da kooperativno učenje ima prednosti u odnosu na ostale nastavne metode i da je efikasnije, naročito kada se od učenika očekuje primena veština i strategija mišljenja na višim kognitivnim nivoima kao što su: rešavanje problema, donošenje odluka, kritičko i kreativno mišljenje. Na kraju, autor zaključuje da i pored dokazanog pozitivnog uticaja na unapređivanje mišljenja učenika, kooperativno učenje ne može u potpunosti zameniti druge oblike učenja i zalaže se za uspostavljanje uravnotežene primene nastavnih metoda.

Stevan Krnjajić se u svom radu bavi kod nas retko proučavanim problemom humora u razredu. Ukazujući na opšti značaj humora u životu kao sredstva za ublažavanje stresa i tenzije, autor govori i o značaju primene humora u nastavi kao komunikacione strategije koja unapređuje učenje, podstiče saznajne (kreativnost, fleksibilno mišljenje) i nesaznajne procese (interesovanja, pažnju, naklonost vršnjaka, naklonost učenika prema nastavniku). Prednost humora je i u tome što predstavlja zaštitnu reakciju na neprijatne zahteve škole kao što su: rutina, ritual, pravila, autoritet i slično. I pored činjenice da ublažava stres i tenziju, da je zdrav i konstruktivan, humor se retko koristi u nastavi. Iz tog razloga, autor nas pre svega upoznaje sa vodećim teorijama humora, zatim sa vaspitno-obrazovnom funkcijom humora i uticajem humora na prevladavanje stresa. Pored toga, autor upozorava i na negativne aspekte primene humora u razredu kao što su korišćenje humora u pogrešnom trenutku, neumerena i neadekvatna upotreba humora. Na kraju rada dat je prikaz tehnika za podsticanje humora u razredu i praktični saveti nastavnicima koji kroz humor žele da unaprede nastavni proces.

Rad Dušice Malinić "Uzroci školskog neuspeha" polazi od problema definisanja pojma "školski neuspeh". Zbog različitog shvatanja ovog pojma, ne postoji saglasnost istraživača o tome koji su sve uzroci školskog neuspeha. U radu su prikazane pojedine teorijske orijentacije u kojima se uzroci školskog neuspeha uglavnom traže u: nepravilnom odnosu prema učenju, lenjosti, slabom predznanju, nesređenim porodičnim prilikama, slaboj organizaciji nastave, preobimnom nastavnom programu i neadekvatnim udžbenicima. Sve uzroke moguće je svrstati u četiri kategorije: (a) društveno-ekonomski odnosi, (b) socioekonomski status porodice, (v) vaspitno-obrazovni uticaj škole, (g) subjektivni faktori učenika. Au t o r naglašava da svi faktori koji utiču na školski neuspeh učenika ne deluju izolovano već da su međusobno povezani, što istraživanje ovog problema čini kompleksnim, a istraživače onemogućava da ih precizno utvrde i razluče.

Jedan od glavnih ciljeva pedagogije kao nauke jeste unapređivanje i usavršavanje nastave i učenja. Zbornik radova "Pretpostavke uspešne nastave" još jedan je u nizu pokušaja saradnika Instituta za pedagoška istraživanja da taj cilj ostvare. U tom smislu, ovaj zbornik trebalo bi da predstavlja korak napred ka realizaciji uspešne nastave koja je pre svega usmerena ka učeniku i njegovim potrebama i interesovanjima. Analizama teorijskih koncepcija i prikazima rezultata različitih istraživanja, autori su pristupili istom problemu sa različitih aspekata, što nam pomaže da osvetlimo, obogatimo i eventualno izmenimo svoje polazne pretpostavke o uspešnoj nastavi.

Ostali tekstovi iz časopisa "Nastava i vaspitanje"

Opširnije o časopisu

 
 

Arhiva sajta Pedagoškog društva Srbije - 2002. - 2015. godina

Pedagoško društvo Srbije © na Internetu od 2002. sajt osnovala Sonja Žarković / webmaster: e@leksa

 
.
 
REKLAME